De Russische Dag van de Overwinning in Treptower Park in Berlijn

IMG_9414

Wij hebben onze Bevrijdingsdag alweer achter de rug, maar in Rusland wordt de “Dag van de Overwinning”, het einde van de Grote Vaderlandse Oorlog, pas op 9 mei gevierd, net als vroeger in de Sovjetunie. Het naamverschil is natuurlijk volkomen logisch – Nederland werd bevrijd, maar de Sovjetunie moest het zelf doen, en heeft er ongelooflijk hard voor moeten vechten.

IMG_9413

Die datum, 9 mei, is overigens net zoiets als de Russische oktoberrevolutie van 1917, die eigenlijk in november plaatsvond. Weliswaar contrasigneerden de Sovjet-bevelhebbers in Berlijn de onvoorwaar­delijke overgave van Nazi-Duitsland al ’s avonds laat op 8 mei 1945, maar vanwege het tijdsverschil met Moskou was het daar toen al de 9e. Dat Russen ook in het buitenland naar deze feestdag toeleven, bleek toen ik, op zondag 7 mei, het “Sowjetisches Ehrenmal“ in het Oost-Berlijnse stadsdeel Treptow bezocht – overal verse bloemen, en onder de vele bezoekers hoorde ik alleen Slavische talen.

IMG_9423

De laatste jaren loopt de spanning tussen Rusland en het westen op, door bij­voor­beeld de inval in het oosten van Oekraïne, de aanslag op vlucht MH17, de annexatie van de Krim door “kleine groene mannetjes”, de onvoorwaardelijke Russische steun aan Assad in Syrië, en de inmenging van Rusland in westerse verkiezingen. Als reactie ensceneert “Moskou” de 9e mei steeds meer als uiting van Russisch militair vertoon en antiwesterse propaganda.

IMG_9416

Dat is jammer, omdat de herdenking van het heldendom van het Rode Leger en de ont­beringen van de Sovjetbevolking eronder lijden. Het is een waarheid als een koe, maar zo­als je het Duitsland van vandaag niet kunt vergelijken met het Nazi-Duitsland dat pro­beer­de de Slavische volkeren van Oost-Europa tot slavernij te dwingen, staat omgekeerd het huidige Russische regime ook niet gelijk aan de Sovjetunie die de Nazi’s in Oost-Europa versloeg. Ik moest mezelf er steeds aan herinneren toen ik bij het Sovjetmonument rondliep.

IMG_9375

Dit oorlogsmonument uit 1949 is tevens militair kerkhof, net als het bij Nederlanders waarschijnlijk bekendere Sovjetmonument met de twee tanks vlakbij de Brandenburger Tor – het Rode Leger had immers alleen na de Slag om Berlijn, eind april 1945, zo’n 80.000 doden te begraven. Maar het monument in Treptow is van een totaal andere orde. Je betreedt het door een eenvoudige triomfboog, en daarna kom je bij een grijsgranieten beeld, nog van normaal formaat, van een treurende vrouw die wellicht ‘Moedertje Rusland’ voorstelt. Maar kijk je dan naar het zuiden, in de lengterichting van het monument, dan valt je mond open van verbazing. Over een lengte van bijna een halve kilometer strekt de gedenk­­plaats zich uit.

IMG_9377

Langs een langzaam oplopende avenue geflankeerd door treurwilgen kom je, na ongeveer één derde van de totale lengte, bij twee kolossale roodgranieten drie­hoeken die Russische vlaggen symboliseren.

IMG_9380

Ze worden ieder geflankeerd door een beeld van een Sovjetsoldaat, links een oude, rechts een jonge, die beiden op 7 mei al overvloedig met bloemen versierd waren.

IMG_9383

Dan kom je bij een bordes van waaruit je de rest van het monument overziet, met aan het eind, bovenop een kunstmatige heuvel, het standbeeld van een Russische soldaat met een klein kind op zijn linkerarm, die met zijn laars een hakenkruis vermorzelt.

IMG_9409

In de sokkel van het monument is een koepelvormige ruimte met socialistisch-realistisch mozaïek en Russisch-Duitse inscripties.

Tussen bordes en sculptuur liggen op een rij drie vuurschalen. Aan de linker- en rechterzijde van het terrein staan twee identieke rijen van zeven kalk­stenen sarcofagen, met alweer socialistisch-realistische reliëfs die het lijden van de Sovjetbevolking en het heldendom van het Rode Leger uitdrukken. Op de korte zijden van de reliëfs staan uitspraken van Stalin over de oorlog, links in het Russisch, rechts in het Duits.

IMG_9412

Die inscripties hebben de destalinisering van 1956 blijkbaar overleefd, en dat is misschien ook wel terecht, want aan zijn woorden over de opofferingsgezindheid, het lijden en het heldendom van de Sovjetbevolking in de Tweede Wereldoorlog valt nog steeds maar weinig af te dingen.

Het is, als je zo’n overduidelijk politiek gemotiveerd en propagandistisch monument bezoekt en het op waarde wil schatten, altijd even zoeken naar de “sleutel”, een manier om het bouwsel te begrijpen in zijn tijd. Met dit monument vind ik het niet zo moeilijk. Je hoeft niet veel over de Tweede Wereldoorlog gelezen te hebben om te weten van de 20 miljoen Sovjetdoden, en de bovenmenselijke krachtsinspanning die het het Rode Leger gekost moet hebben om de Nazi’s van voor de poorten van Moskou en Stalingrad terug te dringen tot aan Berlijn, en die stad ook nog huis voor huis in te nemen.

Die sleutel heb ik bij de huidige Russische propaganda, via RT en Sputnik, nog niet gevonden. Ik zie alleen een land dat door een cru soort corrupt kapitalisme alle mogelijkheid tot ontwikkeling en innovatie van binnenuit onmogelijk heeft gemaakt, en nu de enige uitweg ziet in het neerhalen van het wél succesvolle westen naar zijn eigen intolerante en verdorven niveau.

En die kleine groene mannetjes op de foto’s? Dat zijn mijn zoontjes.

Foto’s en tekst © Robin Oomkes

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s