Sterke Oranjevrouwen in Duitse uitgave van ‘Oranje-Nassau: het biografisch woordenboek’

IMG_4376 (1).jpg
Graaf Solms-Braunfels krijgt het eerste exemplaar van ‘Das Haus Oranien-Nassau’ van Reinildis van Ditzhuyzen

‘Unverdientes Glück’ noemde Johannes, graaf von Oppersdorff Solms-Braunfels, het feit dat juist híj in september 2016 het eerste exemplaar van de Duitse uitgave van Oranje-Nassau: het biografisch woordenboek overhandigd kreeg door auteur Reinildis van Ditzhuyzen. Een mooie zegswijze van de graaf, die voor deze gelegenheid helemaal vanuit het familieslot in Hessen naar Oranienburg, bij Berlijn, was gekomen. Hij bedoelde ermee dat hij, puur vanwege zijn familieband met Amalia van Solms (1602-1675), voor deze eer in aanmerking kwam – in tegenstelling tot ‘verdientes Glück’, geluk dat je afgedwongen hebt. (Als je kwaad wilt zou je trouwens ook kunnen beweren dat de gehele adel een geval van onverdiend geluk betreft!).

img_4392Het verschijnen van de Duitse uitgave van Van Ditzhuyzens Oranje-standaardwerk is ook voor Nederland interessant. Ten eerste is het Duitse boek nóg weer mooier vormgegeven dan het Nederlandse – de beeldredactie van Nicole Uniquole is een lust voor het oog. Ten tweede staat het boek symbool voor de niet aflatende belangstelling in Duitsland voor het Nederlandse koningshuis, dat natuurlijk ook voor een belangrijk deel van Duytsen bloed is. De belangstelling is wederzijds: zo bezoekt koning Willem-Alexander al sinds zijn troonsbestijging in 2013 elk jaar twee Duitse deelstaten.

‘Koningshuisdeskundige en protocolfetisjist’

Reinildis van Ditzhuyzen (1948) werd in de ‘kroningsspecial’ van het satirische TV-programma Koefnoen uit 2013 nog gepersifleerd als de enigszins neurotische ‘koningshuisdeskundige en protocolfetisjist’ Ditzke van Dijkhuizen. Maar wie de schrijfster, historica en televisiecommentator alleen wegzet als royaltywatcher doet haar tekort. (Zelf is ze overigens trots op de parodie, getuige de verwijzing naar Koefnoen op haar website).

omslag-publicatie-credits-www-oranjenassauboek-nl-foto-eddy-posthuma-de-boer
Het origineel: de klassieker Oranje-Nassau

Sinds ze in 1999 de redactie van het beroemde Hoe hoort het eigenlijk onder haar hoede nam (het boek heet inmiddels de Dikke Ditz) is Van Ditzhuyzen inderdaad het geweten van de Nederlandse etiquette, maar ze staat al veel langer bekend als absoluut expert op het gebied van de geschiedenis van het Nederlandse koningshuis. Er is, ondanks de recente stroom van mooie biografieën (Fasseurs Wilhelmina, Annejet van der Zijls Prins Bernhard, de serie over de drie negentiende-eeuwse Willems) nog steeds maar één goed overzicht van alle ertoe doende Oranjes, en dat is haar magnum opus, Oranje-Nassau: het biografisch woordenboek (20 euro, direct te bestellen bij de auteur via oranjenassauboek.nl).

credits-www-oranjenassauboek-nl-a-rvd
Foto: RVD, fotograaf Rousel. Via http://www.oranjeboek.nl

De eerste druk verscheen in 1992, en vorig jaar kwam de vierde editie uit. De beeldredactie (ook door Nicole Uniquole) verwijst uitgebreid naar kunstnijverheid en mode. Daardoor past het boek volledig in de trend om historische figuren en beeldende kunst ‘in hun tijd te plaatsen’ door ze te koppelen aan contemporaine kunstnijverheid – zie ook het vernieuwde Rijksmuseum. Dat maakt het naast een naslagwerk ook een heerlijk bladerboek – je springt heen en weer tussen prachtige afbeeldingen, van moderne Oranjes naar oude stamvaders, ook doordat de beschreven personen niet op chronologische volgorde staan maar, zoals het een woordenboek betaamt, op alfabet. Door de prachtige vormgeving en het kloeke formaat past het boek dus ook op elke koningsgezinde coffee table.

En Van Ditzhuyzen’s faam strekt zich inmiddels ook uit tot in Duitsland en Oostenrijk (ze woont in Wenen). Voor de Duitse omroep verslaat ze belangrijke gebeurtenissen in de Oranjefamilie, en haar Dikke Ditz is in een Duitse bewerking verschenen: een boekje dat Duitsers vertrouwd moet maken met de Nederlandse omgangsvormen – of het gebrek daaraan, het is maar hoe je het bekijkt.

Vorige week verscheen dus Das Haus Oranien-Nassau. Biografie und Bilder aus 600 Jahren, de vertaling van het Nederlandse standaardwerk, hoewel het, volgens Van Ditzhuyzen, flink aufgedeutscht is. Zo heeft ze een woordenlijst van typisch Nederlandse begrippen (‘tachtigjarige oorlog’, ‘prinsjesdag’) toegevoegd, en ook het personen- en plaatsnamenregister meer op de Duitstalige lezer toegespitst.

Buchpremiere Reinildis van Ditzhuyzen
Reinildis van Ditzhuyzen voor een afbeelding van de Oranjezaal in Huis ten Bosch, die op initiatief van Amalia van Solms is ingericht.

Amalia van Solms, wiens verre nakomeling het eerste exemplaar dus in ontvangst nam, speelde een centrale rol bij de boekpresentatie van Reinildis van Ditzhuyzen, en terecht, want zij was één van de sterke vrouwen die een belangrijke rol hebben gespeeld bij de opkomst van de Oranjedynastie. Zij was de echtgenote van Frederik Hendrik, een van de zoons van Willem van Oranje. Na de dood van Prins Maurits, die als veldheer in hoog aanzien stond maar een hofhouding voerde die eerder op een legerkamp leek (aldus Van Ditzhuyzen), zorgde Amalia ervoor dat het stadhouderlijk hof in aanzien steeg en zich gaandeweg kon meten met Europese vorstenhuizen.

Oranjemarketing

img_7042-2
Negentiende-eeuws standbeeld van Louise-Henriëtte van Oranje, echtgenote van de Grote Keurvorst, voor Slot Oranienburg

Amalia maakte veel werk van ‘Oranjemarketing’ – op haar initiatief ontstond de Oranjezaal in Huis ten Bosch, maar belangrijker nog was de manier waarop ze haar dochters wist uit te huwelijken. De locatie van de boekpresentatie staat daar symbool voor: de Orangerie van paleis Oranienburg in het gelijknamige stadje bij Berlijn. En hoewel je zou denken dat dat wel het toppunt van oranje in Duitsland moet zijn, zijn er meer 17e-eeuwse Oranjepaleizen: zo heb je Oranienbaum bij Dessau en Oranienstein te Dietz, en in dit rijtje passen ook nog het verdwenen Oranienhof in Kreuznach en het eveneens afgebroken (maar opnieuw gebouwde) Oranjewoud in Friesland.

 

Al die Oranje-oorden zijn het werk van Amalia van Solms en haar dochters. Alle vier volwassen geworden dochters trouwden met Duitse vorsten, en ze noemden alle vier een paleis naar hun ‘meisjesnaam’. Zo groeide de naamsbekendheid van de in die tijd nog niet koninklijke Oranjefamilie exponentieel, en die faam leeft eigenlijk tot de dag van vandaag voort. In Oranienburg, en ook verder in Brandenburg, weet men bijvoorbeeld nog steeds dat men de invoering van moderne landbouwmethoden in het armetierige en door oorlog verwoeste voormalige keurvorstendom aan Louise-Henriëtte van Oranje te danken heeft.

Oranjevrouwen

Het past in de Zeitgeist dat Reinildis van Ditzhuyzen in haar werk veel aandacht besteedt aan de rol van vrouwen in de Oranjedynastie, ook die van vóór de tijd van de drie beroemde twintigste-eeuwse koninginnen Wilhelmina, Juliana en Beatrix. Zo zijn 74 van de 128 geselecteerde biografieën aan vrouwen gewijd.

IMG_9479.jpgEn niet alleen in het biografisch woordenboek heeft Van Ditzhuyzen aandacht aan krachtige ‘Oranjevrouwen’ besteed. In Deine getreuwe Muter allezeit uit 2006 (alleen nog antiquarisch verkrijgbaar) lezen we bijvoorbeeld meer over het leven van Juliana van Stolberg (1506-1580). Juliana, de moeder van Willem de Zwijger, was met haar 160 nakomelingen bij haar dood de stammoeder van zo’n beetje alle Europese vorstenhuizen. Zelf bekeerd tot het calvinisme bood ze, in de begintijd van de opstand van de noordelijke Nederlanden tegen het katholieke Spanje, morele, praktische en financiele steun aan haar zoon Willem. De opstand kostte haar drie van haar zoons: Adolf, Lodewijk en Hendrik.

Zo is de boodschap van het werk van Van Ditzhuyzen zonder nadruk feministisch: door minstens zoveel kolommen aan de Oranje-Nassauvrouwen te besteden als aan de mannen, maakt ze duidelijk dat het succes van die dynastie voor meer dan de helft aan haar vrouwen te danken is, en voor veel méér dan alleen de traditionele vrouwelijke rol van kinderen baren en erfenissen bijdragen.

Reinildis van Ditzhuyzen en Nicole Uniquole, Das Haus Oranien-Nassau. Biografie und Bilder aus 600 Jahren, Aschendorff Verlag (Muenster 2016), 30 euro.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s