De slag bij Cedynia (24 juni 972) – middeleeuwse geschiedenis met een communistisch sausje

dni_cedyni_cpzh_2015_11-1030x687
Living History-liefhebbers. Foto: Dni Cedyni 2015.

Al sinds de jaren zestig van de vorige eeuw wordt in het Poolse Cedynia, zo’n 80 km ten oosten van Berlijn, elk jaar op 24 juni de gelijknamige slag uit 972 herdacht. Liefhebbers van historische reenactments spelen gehuld in middeleeuwse kostuums de strijd na, er is muziek, en er zijn oude ambachten.

1_bitwa_pod_cedynia
Zo zou het er bij de slag aan toe gegaan kunnen zijn. Schilderij van Jaroslaw Strankowskiego.

De veldslag zelf was dus meer dan duizend jaar geleden, tussen de troepen van de Duitse markgraaf Hodo en de Poolse veldheer Mieszko. Hodo was vazal van de Duitse keizer Otto I. Hij handelde met zijn aanval op de gebieden van Mieszko tegen de wensen van de keizer in, want ook Mieszko, de eerste ons bekende heerser over Groot-Polen, was schatplichtig aan de keizer. Hodo slaagde er niet in zijn tegenstander Mieszko te verslaan en de slag eindigde in een wapenstilstand. De oude keizer Otto zou een jaar later een salomonsoordeel vellen om het pleit te beslechten, maar het bleef rommelen tussen de twee kemphanen.

Maar hoe komt het nu dat deze oeroude en tot de Tweede Wereldoorlog vrijwel vergeten veldslag nu weer zo trouw herdacht wordt? Dat heeft alles te maken met de ligging van Cedynia aan de rivier de Oder, onderdeel van de fameuze Oder-Neissegrens.

IMG_1707
De brug over de Oder bij Cedynia. Deze grenspost is pas sinds 1993 weer open. Foto: Robin Oomkes

Toen Polen – op wens van Stalin – na afloop van de Tweede Wereldoorlog een stuk naar het westen werd opgeschoven, ging dat onder meer ten koste van het oostelijkste stukje van de Pruisische provincie Brandenburg. Het plaatsje Cedynia (Zehden in het Duits) werd zo de meest westelijke Poolse stad. Alle Duitstalige bewoners werden uit het gebied verdreven en het werd bevolkt met vluchtelingen die op hun beurt door Stalin uit het oosten van het vooroorlogse Polen waren verjaagd.

 

Map_of_Poland_(1945)
De Poolse verschuiving van oost naar west. De rode lijn links is de Oder-Neissegrens.

 

Over die Oder-Neissegrens is nog lang diplomatiek gedoe geweest. De DDR accepteerde de nieuwe stand van zaken al in 1950, maar de Westduitse Bondsrepubliek was nog lang niet zo ver. Die ging in 1970 pas akkoord, en in het Duitse verenigingsverdrag van 1990 werd de Poolse westgrens nog eens expliciet erkend. Maar in de jaren vijftig en zestig was de status-quo van de nieuwe grens dus nog helemaal niet gegarandeerd. Polen wist dat het gebied bezat dat sinds mensenheugenis Duits was geweest, en het communistische regime deed zijn best zijn claim op het terrein te rechtvaardigen. Men was er blijkbaar niet van overtuigd dat de verschrikkingen die Polen in de Tweede Wereldoorlog door de nazi’s waren aangedaan al meer dan genoeg rechtvaardiging voor wat gebiedswinst waren.

IMG_1698
De Poolse adelaar uit 1972, op een heuvel tussen Cedynia en de rivier de Oder. Foto: Robin Oomkes

Men zocht dus naar historische bronnen die de Poolse aanspraak op de strook land tussen Poznan en de Oder-Neisselijn konden bevestigen en kwam uit bij de beroemde Ottoonse chroniqueur Thietmar van Merseburg (975-1018). Thietmar was weliswaar geboren na de veldslag in kwestie, maar zijn eigen vader, Siegfried, had er nog in meegestreden. Dit verhaal kwam uitstekend in de communistische kraam te pas. Hier lag het bewijs dat het gebied in kwestie ooit Pools geweest was, en dat het bovendien door een Poolse veldheer succesvol tegen de Angstgegner Duitsland verdedigd was.

Cedynia - mozaiek
Mozaïek met witte en zwarte ridders. Foto: Robin Oomkes.

Ter gelegenheid van de duizendjarige herdenking van de veldslag bouwde men bovenop een heuvel een enorm betonnen monument: de Poolse adelaar, gezeten op een zwaard. De adelaar en het mozaïek dat de veldslag moet voorstellen waren voortaan het decor van de jaarlijkse herdenkingen.

Sinds  de val van het communisme is het politieke sausje wel van de manifestaties verdwenen, maar de gemeente Cedynia gaat dapper voort met haar herdenkingen – die tegenwoordig het midden houden tussen een middeleeuwse braderie en een popfestival. Het zou me overigens niet verbazen als de huidige nationalistische en anti-Duitse retoriek van de in Polen regerende PiS-partij ertoe leidt dat er weer meer nadruk komt op het politieke aspect van de Slag by Cedynia, de Poolse overwinning op een Duits leger, en de succesvolle “verovering” van het gebied tot aan de Oder na de Tweede Wereldoorlog.

 

 

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s