Open huis bij Prins Maurits, de Humboldts, en de keizer

IMG_1502
Bovenkant van de lichthal (foto Robin Oomkes)
Dit weekend (11 en 12 juni 2016) is het open huis bij één van de opmerkelijkste bouwprojecten van Europa – het nieuwe Humboldtforum in Berlijn. Het is een reconstructie van het barokke stadspaleis van de Pruisische keurvorsten, koningen en keizers, dat in de Tweede Wereldoorlog zwaar beschadigd raakte en uiteindelijk in 1950 door het DDR-regime werd opgeblazen.

IMG_1467
De lichthal van het Humboldtforum, op de plaats van de vroegere Eosanderhof (foto Robin Oomkes)
Maar het wordt niet gereconstrueerd als paleis: het gebouw wordt een multifunctionele culturele ruimte dat onderdak gaat bieden aan Aziatische kunst, de collectie van het volkenkundig museum én een deel van het Berlijnse stadsmuseum (dat sinds kort onder leiding staat van Paul Spies, de voormalig directeur van het Amsterdam Museum).

IMG_1444
Compleet ingebouwde gevelcartouches aan de Lustgartenkant van het nieuwe Berliner Schloss (foto Robin Oomkes)
Het leuke voor de Berlijners is dat dit immens complexe en omstreden project, in tegenstelling tot het beruchte vliegveld, nou eens wèl op schema ligt: als het goed is gaat het in 2018 of 2019 al open. Omstreden is het gebouw om andere redenen. Ten eerste stond op deze plek in de DDR-tijd het Paleis van de Republiek, een voor de jaren 1970 hypermodern conferentiegebouw waar veel ex-Oostduitsers nog met weemoed aan terugdenken en dat ten behoeve van het nieuwe stadspaleis is afgebroken. En dat nog wel voor de herbouw van een Pruisisch, imperialistisch paleis! En ten tweede bestaan er in kunst- en architectuurhistorische kringen nogal wat bezwaren tegen het klakkeloos nabouwen van een oud ontwerp.

IMG_1506
Het Zeughaus, het voormalige arsenaal, is nu het Duits Historisch Museum. Het is net als het stadspaleis door Andreas Schlüter ontworpen. Let op de prachtige sculpturen op het dak (foto: Robin Oomkes)
Voorstanders betogen dan weer dat alle andere architectuur in het centrum van Berlijn, zoals ook bijvoorbeeld het Zeughaus op de foto, op het stadspaleis afgestemd was en dat die andere gebouwen pas weer in de juiste proporties komen te staan als het kolossale Schloss zijn historische plaats weer inneemt.

IMG_0576
Eén van de twee Rossebändiger, deze winter in Schöneberg (foto: Robin Oomkes)
De Förderverein Berliner Schloss, die geld inzamelt voor de barokke gevelreconstructies, heeft, nu het paleis zelf zo spoedig vordert, de volgende versnelling ingeschakeld. Het gaat nu om de inrichting van de omgeving van het gebouw. In de tijd van keizer Wilhelm II was aan de Lustgartenzijde van het paleis namelijk een breed balkon, met een balustrade voorzien van standbeelden. Maar het voorlopige bestratingsplan van de gemeente Berlijn voorziet alleen een groot plein met sierbestrating. De paleisstichting zou het liefste zien dat de oorspronkelijke balustrade, inclusief standbeelden, weer op zijn plek zou komen. De twee paardentemmers (de Rossebändiger) zijn nog altijd in Berlijn (ze staan voor het beruchte voormalige Reichskammergericht in Schöneberg), en zouden “alleen maar” verplaatst hoeven te worden.

oranjebeelden-in-1907-1-e1457001083155
Prins Maurits en de Rossebändiger aan de Lustgartenkant van het paleis
Van de vijf standbeelden van Oranjevorsten uit de Gouden Eeuw die keizer Wilhelm II in 1907 liet plaatsen is er nog maar één in Berlijn over, dat van Prins Maurits – de andere vier zijn na de oorlog omgesmolten (er bestaan nog wel afgietsels en miniaturen van). Het beeld van Prins Maurits is na de Wende in Oost-Berlijn teruggevonden en nu gerestaureerd met ondersteuning van de Nederlandse ambassade en Nederlandse sponsoren.

IMG_1416 (1)
Onthulling door v.l.n.r. Wilhelm von Boddien (voorzitter Förderverein Berliner Schloss), David Hakkenberg (initiatief Oranje-Nassau in Berlijn) en Tom Maasen van de Nederlandse Ambassade in Berlijn. Foto Robin Oomkes.
Gisteren werd het onthuld voor de Humboldtbox (het tijdelijke bezoekerscentrum) – als voorproefje van een eventueel herstel van het oude figurenprogramma voor het nieuwe Humboldtforum. Maar, zoals de initiatiefnemers van de “Oranjevorsten” niet nalaten te benadrukken, de beslissing daarover moet genomen worden door de Berlijnse Senaat – want die gaat over de openbare ruimte. Ondertussen moeten liefhebbers van Vaderlandse Geschiedenis naast de gerestaureerde Prins Maurits genoegen nemen met de vijf miniaturen van de Oranjestadhouders, die tot eind juni in de Humboldtbox te zien zijn. Daarna gaan ze weer terug naar het Koninklijk Huisarchief in Den Haag.

IMG_1477
Foto: Robin Oomkes
En de Humboldts, de beroemde wetenschappelijke broers uit de tijd van de Verlichting? Die hebben hun naam waarschijnlijk aan het forum mogen geven omdat ze zowel in voormalig Oost- als West-Duitsland ideologisch onbesproken waren (per slot van rekening heeft het DDR-regime de vroegere Friedrich-Wilhelms-Universität, even verderop aan Unter den Linden, in 1948 naar hen vernoemd). Ze passen bovendien prima in het kader van het nieuwe gebouw – Alexander was ontdekkingsreiziger en natuuronderzoeker, en Wilhelm schrijver, diplomaat en pedagoog.

Uit de populariteitspoll met ballonnen die tijdens de open dagen gehouden werd blijkt dat Alexander von Humboldt nog steeds tot de verbeelding van de Berlijners spreekt – volgens de tekst op het bord was hij zelfs zo’n liberaal idool dat de bevolking tijdens de (mislukte) revolutie van 1848 juist om hem geroepen zou hebben. (Die revolutie van 1848 is trouwens ook één van de schaarse historische thema’s die in Oost en in West onomstreden waren). 

Het blijkt dat, meer dan 25 jaar na de val van de Muur, de “Mauer im Kopf” bij veel Berlijners nog steeds aanwezig is, ook als het gaat om cultuur en geschiedenis. Vanwege de moeizame voorgeschiedenis van het herbouwde paleis hebben de initiatiefnemers van het Humboldtforum dan ook hun best gedaan om bij de naamgeving en inrichting ervan op zo min mogelijk lange tenen te trappen. 

 

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s